Dismenore, sancılı âdet görmek anlamına gelir. Kadınlarda izlenen karın ağrısının en sık görülen nedenidir. Bu duruma kadınların %50’sinde rastlanır.

Dismenore tıpta, primer ve sekonder olarak iki başlık altında ele alınır. Primer olanda, sancılı âdet görülmesine rağmen, altta yatan herhangi bir jinekolojik hastalık yoktur. Sekonder dismenore de ise, sancılı âdete sebep olan jinekolojik bir hastalık vardır.

Primer dismenore, ilk âdetin başlamasından bir-iki yıl sonra, kadında ovulasyonun (yumurtlamanın) düzenli başlaması ile başlar. Yani, yumurtlama ile yakından ilişkilidir. Sıklıkla genç kadınları etkilese de, bazen kırklı yaşlara kadar sürer. Ağrı tipik olarak, âdetten bir-iki saat önce, veya âdet başlamasının hemen arkasından başlar. 48-72 saat devam edebilir. Doğum ağrısına benzer, bele, kasığa ve uyluğa yayılabilir. Bulantı, kusma, ishal, nadiren bayılma nöbetleri görülebilir. Cerrahi nedene bağlı karın ağrılarından farklı olarak, hareket ve egzersiz ile ağrı azalır. Batına uygulanan masajdan fayda görülür.

Primer dismenorenin nedeni: Rahim yatağından kaynaklanan, prostaglandin denilen maddenin uyarısı ile, rahim kasının şiddetli kasılmasıdır. Primer dismenoreli kadınlarda, bu şikâyeti olmayanlara nazaran prostaglandin salınımı üç kat daha fazladır. Âdet döneminde en yüksek oranda prostaglandin salınımı ilk 48 saat içinde olmaktadır. Bu yüzden ağrı en çok bu dönemde olmaktadır.

Tedavisinde prostaglandin üretimini engelleyen ilaçlar %80 başarılı olur. Bunlara non-steroidal anti inflamatuar ilaçlar denir. Bu ilaçlara âdet öncesi veya âdetle beraber başlanmalıdır. Âdetin ilk birkaç günüde alınmaya devam edilmelidir. Bu ilaçlara faydasız diyebilmek için, en az altı ay farklı tipleri kullanılmış olmalıdır. İkinci seçenek doğum kontrol haplarıdır. Rahim yatağında, baskı yaparak, prostagandinlerin en düşük seviyede salgılanmasına yol açar. Kullananlarda %90’dan fazla fayda görülür. Gene de fayda görülmezse, hasta altta yatan bir başka neden varlığı için tekrar değerlendirilmelidir. Nadiren başarısız kalındığında hasta ağrı kliniklerine refere edilebilir.

Sekonder dismenore ise ilk âdetten yıllar sonra başlar, yumurtlamanın olmadığı âdet dönemlerinde de görülür. Ağrı, beklenen âdetten bir-iki hafta önce başlar, âdet bitiminden, bir-iki gün sonrasına kadar devam edebilir. Sekonder dismenorenin altında yatan nedenlerde, artmış prostaglandin üretimi ve buna bağlı şiddetlenmiş rahim kasılmaları izlense de bu vakalarda, primer dismenorede olduğu gibi ağrı kesicilerden ve doğum kontrol haplarından pek fazla fayda görülemez.

Sekonder dismenorenin en sık rastlanılan nedeni, endometriozis, adenomiyozis, rahim içi araç kullanımı ve leiomyoma denen rahim kasının iyi huylu urudur. Rahim yatağına ait dokunun rahim dışında karın boşluğunda bulunmasına endometriozis, rahim kası içinde bulunmasına, adenomiyozis denir.

Tedavisinde; hastanın yaşı, çocuk sahibi olma isteği, göz önüne alınarak yaklaşımda bulunulur. Primer dismenorede kullanılan, non-steroidal anti inflamatuar ilaçlar, doğum kontrol hapları, âdeti baskılayan progesteron hormonu içeren iğneler ve ilaçlar kullanılabildiği gibi, laparoskopi ile endometriozis odaklarının yakılması, açık veya kapalı cerrahi yöntemle miyomun alınması ya da hastanın yaşı ileri ise, çocuk sahibi olmak istemiyorsa rahmin alınması gibi cerrahi girişimde bulunulabilir.

Op. Dr. Nimet Gül Yavuzer
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı